VŨ MINH GIANG (Tổng Chủ biên xuyên suốt phần Lịch sử)
NGHIÊM ĐÌNH VỲ (Tổng Chủ biên cấp Tiểu học phần Lịch sử)
NGUYỄN THỊ THU THUỶ (Chủ biên phần Lịch sử)
ĐÀO THỊ HỒNG – LÊ THỊ THU HƯƠNG
ĐÀO NGỌC HÙNG (Tổng Chủ biên phần Địa lí)
TRẦN THỊ HÀ GIANG (Chủ biên phần Địa lí)
ĐẶNG TIÊN DUNG – ĐOÀN THỊ THANH PHƯƠNG

LỊCH SỬ
VÀ ĐỊA LÍ

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

4

SÁCH GIÁO KHOA ĐƯỢC THẨM ĐỊNH BỞI HỘI ĐỒNG QUỐC GIA
THẨM ĐỊNH SÁCH GIÁO KHOA LỚP 4
(theo Quyết định số 1908/QĐ-BGDĐT ngày 11 tháng 7 năm 2022
của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)

9lj0,1+*,$1*7әQJ&KӫELrQ[X\rQVXӕWSKҫQ/ӏFKVӱ
1*+,Ç0ĈÎ1+9ǣ7әQJ&KӫELrQFҩS7LӇXKӑFSKҫQ/ӏFKVӱ
1*8<ӈ17+ӎ7+87+8Ӹ&KӫELrQSKҫQ/ӏFKVӱ
Ĉ¬27+ӎ+Ӗ1*±/Ç7+ӎ7+8+ѬѪ1*
Ĉ¬21*Ӑ&+Ô1*7әQJ&KӫELrQSKҫQĈӏDOt
75Ҫ17+ӎ+¬*,$1*&KӫELrQSKҫQĈӏDOt
ĈҺ1*7,Ç1'81*±Ĉ2¬17+ӎ7+$1+3+ѬѪ1*

LỊCHSỬ
VÀĐỊALÍ

4

(Bản in thử)

1+¬;8Ҩ7%Ҧ1*,È2'Ө&9,ӊ71$0
1

HƯỚNGDẪNSỬDỤNGSÁCH
Mỗi hoạt động học tập trong sách Lịch sử và Địa lí 4 đều được chỉ dẫn bằng
một kí hiệu nhất định. Thầy, cô giáo sẽ hướng dẫn các em học theo các chỉ dẫn
này. Các em cũng có thể làm theo các chỉ dẫn để tự học.
MỤC TIÊU BÀI HỌC
Nhấn mạnh những yêu cầu
học sinh cần đạt được sau khi
học xong bài học.

Xác định nhiệm vụ học tập
của học sinh; nêu vấn đề
kích thích tư duy, tạo hứng thú
để dẫn vào bài mới.

Thông qua nội dung (kênh
chữ, kênh hình) và các hoạt
động, giúp học sinh hình
thành tri thức, kĩ năng mới.
Thông tin hỗ trợ, bổ sung hoặc
có tính liên môn nhằm làm rõ
hơn nội dung của bài.

Củng cố tri thức, rèn luyện
các kĩ năng gắn với kiến thức
vừa được học.

Vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã
được học để giải quyết các tình huống,
vấn đề trong thực tiễn cuộc sống.

2

LỜINÓIĐẦU
&iFHPKӑFVLQK\rXTXê
ӢOӟSFiFHPÿmÿѭӧFWUDQJEӏQKӳQJNLӃQWKӭFFѫEҧQYӅWKӃJLӟL
WӵQKLrQYjFXӝFVӕQJ[XQJTXDQKWURQJP{Q7ӵQKLrQYj;mKӝL/rQOӟS
P{Q /ӏFK Vӱ Yj ĈӏD Ot VӁ JL~S FiF HP WuP KLӇX NKiP SKi QKӳQJ WUL WKӭF YӅ
ÿӏDOtOӏFKVӱӣÿӏDSKѭѫQJHPYjFiFYQJPLӅQFӫDÿҩWQѭӟF9LӋW1DP
0ӛLEjLKӑFWURQJViFKJLiRNKRD/ӏFKVӱYjĈӏDOtVӁJL~SFiFHPWuPKLӇX
YӅ WKLrQ QKLrQ FRQ QJѭӡL KRҥW ÿӝQJ VҧQ [XҩW QKӳQJ QpW OӏFK Vӱ ± YăQ KRi
QәLEұWӣFiFYQJFӫDÿҩWQѭӟF9LӋW1DP
&iFHPKm\KRҥWÿӝQJWѭѫQJWiFYӟLWKҫ\F{YjFiFEҥQÿӇFQJWUҧLQJKLӋP
NKiPSKiÿѭӧFQKLӅXÿLӅXWK~YӏEәtFKYӅÿӏDOtOӏFKVӱÿҩWQѭӟFFK~QJWD
WURQJFXӕQViFKQj\QKp
&K~FFiFHPKӑFWұSÿҥWNӃWTXҧWӕW
&È&7È&*,Ҧ

3

MỤCLỤC

+ѬӞ1*'Ү16Ӱ'Ө1*6È&+
/Ӡ,1Ï,ĈҪ8
0ӢĈҪ8
%jL/jPTXHQYӟLSKѭѫQJWLӋQKӑFWұSP{Q/ӏFKVӱYjĈӏDOt
&+ӪĈӄĈӎ$3+ѬѪ1*(0
7ӌ1+7+¬1+3+Ӕ75Ӵ&7+8Ӝ&7581*ѬѪ1*
%jL7KLrQQKLrQYjFRQQJѭӡLÿӏDSKѭѫQJHP
%jL/ӏFKVӱYjYăQKRiWUX\ӅQWKӕQJÿӏDSKѭѫQJHP
&+ӪĈӄ7581*'89¬0,ӄ11Ò,%Ҳ&%Ӝ
%jL7KLrQQKLrQYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ
%jL'kQFѭYjKRҥWÿӝQJVҧQ[XҩWӣYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ
%jL0ӝWVӕQpWYăQKRiӣYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ
%jLĈӅQ+QJYjOӉJLӛ7ә+QJ9ѭѫQJ
&+ӪĈӄĈӖ1*%Ҵ1*%Ҳ&%Ӝ
%jL7KLrQQKLrQYQJĈӗQJEҵQJ%ҳF%ӝ
%jL'kQFѭYjKRҥWÿӝQJVҧQ[XҩWӣYQJĈӗQJEҵQJ%ҳF%ӝ
%jL0ӝWVӕQpWYăQKRiӣYQJĈӗQJEҵQJ%ҳF%ӝ
%jL6{QJ+ӗQJYjYăQPLQKV{QJ+ӗQJ
%jL7KăQJ/RQJ±+j1ӝL
%jL9ăQ0LӃX±4XӕF7ӱ*LiP
%jLÐQWұS

4

&+ӪĈӄ'8<Ç1+Ҧ,0,ӄ17581*
%jL7KLrQQKLrQYQJ'X\rQKҧLPLӅQ7UXQJ
%jL'kQFѭYjKRҥWÿӝQJVҧQ[XҩWӣYQJ'X\rQKҧLPLӅQ7UXQJ
%jL0ӝWVӕQpWYăQKRiӣYQJ'X\rQKҧLPLӅQ7UXQJ
%jL&ӕÿ{+XӃ
%jL3KӕFә+ӝL$Q
&+ӪĈӄ7Æ<1*8<Ç1
%jL7KLrQQKLrQYQJ7k\1JX\rQ
%jL'kQFѭYjKRҥWÿӝQJVҧQ[XҩWӣYQJ7k\1JX\rQ
%jL0ӝWVӕQpWYăQKRiYjWUX\ӅQWKӕQJ\rXQѭӟFFiFKPҥQJ
FӫDÿӗQJEjR7k\1JX\rQ
%jL/ӉKӝL&ӗQJFKLrQJ7k\1JX\rQ
&+ӪĈӄ1$0%Ӝ
%jL7KLrQQKLrQYQJ1DP%ӝ
%jL'kQFѭYjKRҥWÿӝQJVҧQ[XҩWӣYQJ1DP%ӝ
%jL0ӝWVӕQpWYăQKRiYjWUX\ӅQWKӕQJ\rXQѭӟFFiFKPҥQJ
FӫDÿӗQJEjR1DP%ӝ
%jL7KjQKSKӕ+ӗ&Kt0LQK
%jLĈӏDÿҥR&ӫ&KL
%jLÐQWұS
*LҧLWKtFKNKiLQLӋPWKXұWQJӳ

5

0ĿïŜ8

1

BÀI

LÀMQUENVỚIPHƯƠNGTIỆNHỌCTẬP
MÔNLỊCHSỬVÀĐỊALÍ

Sau bài học này, em sẽ:
Kể được tên một số phương tiện hỗ trợ học tập môn Lịch sử và Địa lí: bản đồ, lược đồ, biểu đồ, tranh ảnh,
hiện vật, nguồn tư liệu,...
Sử dụng được một số phương tiện môn học vào học tập môn Lịch sử và Địa lí.

+DL EҥQ WURQJ KuQK ÿDQJ WUDR ÿәL YӅ QӝL GXQJ Ju" +m\ NӇ WrQ PӝW Vӕ
SKѭѫQJWLӋQKӑFWұSP{Q/ӏFKVӱYjĈӏDOtPjHPELӃW
Đây là một số
phương tiện
học tập môn
Lịch sử và Địa lí.

Chúng mình sẽ sử
dụng các phương
tiện này như thế
nào nhỉ?

1.Bảnồ,lượcồ

?

4XDQViWFiFKuQKHPKm\
±ĈӑFWrQEҧQÿӗOѭӧFÿӗYjFKRELӃWEҧQJFK~JLҧLWKӇKLӋQQKӳQJÿӕLWѭӧQJQjR
±&KӍPӝWQѫLFyÿӝFDRWUrQPӣKuQK
±&KӍKѭӟQJWLӃQTXkQFӫDTXkQ+DL%j7UѭQJӣKuQK

%̻QÿͫOjKuQKYӁWKXQKӓPӝWNKXYӵFKD\WRjQEӝEӅPһW7UiLĈҩWWKHRPӝW
WӍOӋQKҩWÿӏQK
6

Hình 1. Bản đồ địa hình phần đất liền Việt Nam
7

/́ͻFÿͫOjKuQKYӁWKXQKӓPӝWNKXYӵFWKHRPӝWWӍOӋQKҩWÿӏQKFyQӝLGXQJ
JLҧQOѭӧFKѫQEҧQÿӗ

Hình 2. Lược đồ khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40
&iFÉͳFV΅GͽQJE̻QÿͫÓͻFÿͫ

%ѭӟF

ĈӑFWrQEҧQÿӗOѭӧFÿӗÿӇELӃWSKѭѫQJWLӋQWKӇKLӋQ
QӝLGXQJJu

%ѭӟF

;HPFK~JLҧLÿӇELӃWNtKLӋXFӫDFiFÿӕLWѭӧQJOӏFKVӱ
KRһFÿӏDOt




%ѭӟF



7uPÿӕLWѭӧQJOӏFKVӱKRһFÿӏDOtGӵDYjRNtKLӋX

Hình 3. Sơ đồ các bước sử dụng bản đồ, lược đồ
8

2. Bảng số liệu, biểu đồ, trục thời gian

?

(PKm\ÿӑFEҧQJGLӋQWtFKYjVӕGkQFӫDPӝWVӕWӍQKWKjQKSKӕQѭӟFWDQăP
4XDQViWKuQKHPKm\FKRELӃWWӍQKWKjQKSKӕQjRFyGLӋQWtFKOӟQQKҩW
4XDQViWKuQKHPKm\JLӟLWKLӋXFiFPӕFWKӡLJLDQJҳQOLӅQYӟLVӵNLӋQ
OӏFKVӱWѭѫQJӭQJFӫD9LӋW1DPWӯQăPÿӃQQăP

%̻QJVͩOL͟XOjWұSKӧSFiFVӕOLӋXYӅFiFÿӕLWѭӧQJÿѭӧFVҳS[ӃSPӝWFiFK
NKRDKӑF
BẢNG DIỆN TÍCH VÀ SỐ DÂN CỦA MỘT SỐ TỈNH, THÀNH PHỐ NƯỚC TA NĂM 2020
STT

Tỉnh, thành phố

Diện tích
(km2)

Số dân
(nghìn người)

1

+¬1×L

3 359

8 247

2

ô¬1»QJ

1 285

1 170

3

/±PôÓQJ

9 783

1 310

4

7K¬QKSKÔ+Ó&KÉ0LQK

2 061

9 228

5

&²Q7Kã

1 439

1 241

(Nguồn: Tổng hợp từ Niên giám thống kê Việt Nam 2021)

%L͛XÿͫOjKuQKYӁWKӇKLӋQWUӵFTXDQFiFVӕOLӋX

Hình 4. Biểu đồ diện tích của một số tỉnh, thành phố nước ta năm 2020
7UͽFWK͵LJLDQOjPӝWÿѭӡQJWKҷQJWKӇKLӋQFKXӛLFiFVӵNLӋQOӏFKVӱWKHR
WUuQKWӵWKӡLJLDQ
9

&iFKPҥQJWKiQJ7iPWKjQKF{QJ
QѭӟF9LӋW1DP'kQFKӫ&ӝQJKRj
ÿѭӧFWKjQKOұS


&KLӃQGӏFK
+ӗ&Kt0LQK
WKҳQJOӧL

&KLӃQGӏFK
ĈLӋQ%LrQ3Kӫ
WKҳQJOӧL




Hình 5. Trục thời gian thể hiện một số sự kiện tiêu biểu của lịch sử Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975
&iFÉͳFV΅GͽQJE̻QJVͩOL͟XEL͛XÿͫWUͽFWK͵LJLDQ
%ѭӟF

ĈӑF WrQ EҧQJ Vӕ OLӋX ELӇX ÿӗ WUөF WKӡL JLDQ ÿӇ ELӃW
SKѭѫQJWLӋQÿyWKӇKLӋQQӝLGXQJJu

%ѭӟF

ĈӑFQӝLGXQJFiFFӝWKjQJFӫDEҧQJVӕOLӋXFK~JLҧLFӫD
ELӇX ÿӗ KRһF FiF Vӵ NLӋQ WUrQ WUөF WKӡL JLDQ ÿӇ ELӃW Vӵ
VҳS[ӃSWK{QJWLQFӫDFiFÿӕLWѭӧQJ

%ѭӟF

7uPFiFVӕOLӋXWURQJEҧQJKRһFP{WҧQӝLGXQJFөWKӇFӫD
ELӇXÿӗWUөFWKӡLJLDQWKHR\rXFҫXFӫDEjLKӑF






Hình 6. Sơ đồ các bước sử dụng bảng số liệu, biểu đồ, trục thời gian

3. Hiện vật, tranh ảnh

?

4XDQViWFiFKuQKHPKm\
±0{WҧPNJLWrQÿӗQJ&ә/RD
±0{WҧEӭFҧQKFiQKÿӗQJ3KRQJ1ұP

+L͟QYͅWOͣFKV΅OjQKӳQJGLWtFKÿӗ
YұW«WURQJTXiNKӭFӫDFRQQJѭӡLFzQ
OѭXOҥLÿӃQQJj\QD\

Hình 7. Mũi tên đồng Cổ Loa
7UDQK̻QKOͣFKV΅ÿͣDOtOjQKӳQJKuQKҧQKÿѭӧFYӁKRһFFKөSYӅFiFQKkQYұW
ÿӏDÿLӇPKLӋQYұWVӵNLӋQOӏFKVӱÿӕLWѭӧQJÿӏDOtJҳQYӟLNK{QJJLDQFөWKӇ
10

Hình 8. Cánh đồng Phong Nậm (tỉnh Cao Bằng)
&iFÉͳFV΅GͽQJKL͟QYͅWWUDQK̻QK
%ѭӟF



ĈӑFWrQKLӋQYұWWUDQKҧQK

%ѭӟF

4XDQViWYjP{WҧQKӳQJÿӕLWѭӧQJOӏFKVӱKRһFÿӏDOt
ÿѭӧFJLӟLWKLӋXWK{QJTXDKLӋQYұWWUDQKҧQK

%ѭӟF

1KұQ[pWYӅFiFÿӕLWѭӧQJOӏFKVӱKRһFÿӏDOtWKHR
\rXFҫXEjLKӑF




Hình 9. Sơ đồ các bước sử dụng hiện vật, tranh ảnh

9ӁVѫÿӗWѭGX\WKӇKLӋQPӝWVӕ
SKѭѫQJWLӋQKӑFWұSP{Q/ӏFKVӱ
YjĈӏDOtWKHRJӧLêKuQKErQ

3KѭѫQJWLӋQ
KӑFWұSP{Q
/ӏFKVӱYjĈӏDOt

"
"
"

7uPYtGөWURQJViFKJLiRNKRD/ͣFKV΅YjĈͣDOtYӅFiFSKѭѫQJWLӋQKӑFWұS
P{QKӑFEҧQÿӗOѭӧFÿӗEҧQJVӕOLӋXKLӋQYұWWUDQKҧQKWUөFWKӡLJLDQ
PӛLSKѭѫQJWLӋQOҩ\KDLYtGө

+m\FQJEҥQWKӵFKjQKVӱGөQJPӝWSKѭѫQJWLӋQKӑFWұSP{Q/ӏFKVӱYjĈӏDOt
11

&KĦîš
ïģ$3+óñ1*(07ġ1+7+£1+3+ů
75ŋ&7+8ų&7581*óñ1*

2

BÀI

THIÊNNHIÊNVÀCONNGƯỜIĐỊAPHƯƠNGEM

Sau bài học này, em sẽ:
Xác định được vị trí địa lí của địa phương trên bản đồ Việt Nam.
Mô tả được một số nét chính về tự nhiên (ví dụ: địa hình, khí hậu,...) của địa phương có sử dụng lược đồ hoặc
bản đồ.
Trình bày được một số hoạt động kinh tế ở địa phương.
Thể hiện được tình cảm với địa phương và sẵn sàng hành động bảo vệ môi trường xung quanh.

1~LUӯQJÿk\OjFӫDFK~QJWD
1KӳQJFiQKÿӗQJWKѫPPiW
1KӳQJQJҧÿѭӡQJEiWQJiW
1KӳQJGzQJV{QJÿӓQһQJSKVD
(Nguyễn Đình Thi, Đất nước, in trong Tuyển tập Nguyễn Đình Thi, tập 3, NXB Văn học, 1997)

ĈRҥQWKѫWUrQJL~SHPOLrQWѭӣQJÿӃQQKӳQJFҧQKÿҽSWKLrQQKLrQQjR
ӣÿӏDSKѭѫQJHP"

1. Chuẩn bị
ĈӇKӑFWұSYjWuPKLӇXYӅÿӏDOtÿӏDSKѭѫQJFiFHPFҫQFKXҭQEӏ
±7jLOL͟XJLiRGͽFÿͣDSḰ˿QJOͳS
±7uPKLӇXFiFWK{QJWLQWjLOLӋXYӅWӵQKLrQFiFKRҥWÿӝQJNLQKWӃFӫD
ÿӏDSKѭѫQJWӯViFKEiRLQWHUQHW

2. Nội dung tìm hiểu
'ӵDYjR7jLOL͟XJLiRGͽFÿͣDSḰ˿QJOͳSKuQKYjKLӇXELӃWFӫDEҧQWKkQ
HPKm\WuPKLӇXYӅWKLrQQKLrQYjFRQQJѭӡLÿӏDSKѭѫQJHPWKHRJӧLêVDX
12

9ӏWUtÿӏDOt

7ӵQKLrQ

± ;iF ÿӏQK Yӏ WUt ÿӏD Ot ÿӏD SKѭѫQJ
HP WӍQKWKjQK SKӕ WUrQ EҧQ ÿӗ
KjQKFKtQK9LӋW1DP

± ĈһF ÿLӇP ÿӏD KuQK ÿӝ FDR FiF
GҥQJÿӏDKuQKFKtQK«

±&iFWӍQKWKjQKSKӕWLӃSJLiS
±%LӇQKRһFTXӕFJLDWLӃSJLiSQӃXFy

±ĈһFÿLӇPNKtKұXQKLӋWÿӝWUXQJ
EuQKQăPOѭӧQJPѭDWUXQJEuQK
QăPFiFPDWURQJQăP
±ĈһFÿLӇPV{QJKӗVӕOѭӧQJWrQ
FiFV{QJKӗOӟQ

THIÊN NHIÊN
VÀ CON NGƯỜI
ĐỊA PHƯƠNG EM
.LQKWӃ

%ҧRYӋP{LWUѭӡQJ

±+RҥWÿӝQJQ{QJQJKLӋSWUӗQJWUӑW
FKăQQX{LOkPQJKLӋSWKXӹVҧQ

±+LӋQWUҥQJP{LWUѭӡQJÿҩWQѭӟF
NK{QJNKt«

±+RҥWÿӝQJF{QJQJKLӋSNKDLWKiF
NKRiQJVҧQVҧQ[XҩWÿLӋQFKӃELӃQ
OѭѫQJWKӵFGӋWPD\«

± +jQK ÿӝQJ EҧR YӋ P{L WUѭӡQJ
FӫDEҧQWKkQYjJLDÿuQK

± +RҥW ÿӝQJ GӏFK Yө GX OӏFK
WKѭѫQJPҥLJLDRWK{QJYұQWҧL

13

Hình 1. Bản đồ hành chính Việt Nam
14

+RjQWKjQKEҧQJWK{QJWLQGѭӟLÿk\YjRYӣ
A

B

7ÂQF­FWÊQKWK¬QKSKÔWLÄSJL­SYåL
õÌDSKÝãQJHP

?

&­FPØDWURQJQ·PFÚDõÌDSKÝãQJHP

?

7ÂQP×WVÔKR°Wõ×QJNLQKWÄQÕLE¶Wæ
õÌDSKÝãQJHP

?

7ÂQP×WVÔõÌDõLÅPGXOÌFKQÕLWLÄQJ
FÚDõÌDSKÝãQJHP

?

7ÂQP×WVÔWX\ÄQõÝäQJJLDRWKÒQJæ
õÌDSKÝãQJHP

?

9LӃWÿRҥQYăQQJҳQJLӟLWKLӋXYӅPӝWÿӏDGDQKQәLWLӃQJӣÿӏDSKѭѫQJHP

Hình 2. Đoạn sông Hậu chảy qua thành phố Cần Thơ
15

3

BÀI

LỊCHSỬVÀVĂNHOÁTRUYỀNTHỐNG
ĐỊAPHƯƠNGEM

Sau bài học này, em sẽ:
Mô tả được một số nét về văn hoá của địa phương.
Lựa chọn và giới thiệu được ở mức độ đơn giản một món ăn, một loại trang phục hoặc một lễ hội tiêu biểu,...
ở địa phương.
Kể được câu chuyện về một trong số các danh nhân ở địa phương.

4XDQViWKuQKҧQKErQYjFKLD
VҿQKӳQJWK{QJWLQPjHPELӃWOLrQ
TXDQÿӃQKuQKҧQKÿy
+m\JLӟLWKLӋXQKӳQJSKRQJWөF
WѭѫQJWӵӣÿӏDSKѭѫQJHP

Phong tục gói bánh chưng ngày tết Nguyên đán

1.Vănhoátruyềnthống

?

ĈӑFWK{QJWLQYjGӵDYjR7jLOL͟XJLiRGͽFÿͣDSḰ˿QJKm\WKӵFKLӋQQKLӋPYө
±.ӇWrQPӝWVӕSKRQJWөFWұSTXiQQKjӣOӉKӝLYjPyQăQӣÿӏDSKѭѫQJHP
±*LӟLWKLӋXYӟLEҥQYӅPӝWORҥLWUDQJSKөFKRһFPӝWPyQăQPӝWOӉKӝLWLrXELӇX
ӣÿӏDSKѭѫQJHP

±*ͻLêJLͳLWKL͟XY͙WUDQJSKͽF
7rQWUDQJSKөF
0ӝWVӕÿLӇPQәLEұWFӫDWUDQJSKөF
&KLDVҿFҧPQJKƭFӫDHPYӅWUDQJSKөF
«
16

±*ͻLêJLͳLWKL͟XY͙PyQăQ

±*ͻLêJLͳLWKL͟XY͙O͝KͱL

7rQPyQăQ

7rQOӉKӝL

1JX\rQOLӋXFKtQK

7KӡLJLDQÿӏDÿLӇPWәFKӭFOӉKӝL

&iFKOjPPyQăQ

0өFÿtFKFӫDOӉKӝL



0ӝWVӕKRҥWÿӝQJFKtQKFӫDOӉKӝL
«

2.Tìmhiểuvàkểchuyệnvềdanhnhân
.ӇOҥLFkXFKX\ӋQYӅPӝWGDQKQKkQӣÿӏDSKѭѫQJWKHRJӧLêGѭӟLÿk\
±7rQGDQKQKkQ
±'DQKQKkQÿyJҳQYӟLFkXFKX\ӋQQjR".ӇYҳQWҳWQӝLGXQJFkXFKX\ӋQ
±(PKӑFÿѭӧFÿLӅXJuWӯGDQKQKkQÿy"

/ұSYjKRjQWKLӋQEҧQJWKHRJӧLêGѭӟLÿk\YӅPӝWVӕQpWYăQKRiWUX\ӅQ
WKӕQJWLrXELӇXFӫDÿӏDSKѭѫQJHP
STT

Lĩnh vực

Tên gọi

Mô tả

1

/ÆK×L

?

?

2

0ÎQ·Q

?

?

3

3KRQJWÜFW¶STX­Q

?

?

...

?

?

?

*LӟLWKLӋXYӅPӝWOӉKӝLKRһFPӝWGDQKQKkQWLrXELӇXӣÿӏDSKѭѫQJHP

/ұSNӃKRҥFKFKREXәLWKDPTXDQWuPKLӇXYӅPӝWGLWtFKOӏFKVӱ±YăQ
KRiFӫDÿӏDSKѭѫQJHPWKHRJӧLêGѭӟLÿk\
±7rQGLWtFK
±0өFÿtFKWKDPTXDQ
±7KӡLJLDQGӵNLӃQ
±&KXҭQEӏ
±&iFEѭӟFWKӵFKLӋQ
17

&KĦîš
7581*'89£0,Ŧ11½,%ő&%ų

4

BÀI

THIÊN NHIÊN VÙNG TRUNG DU
VÀMIỀNNÚIBẮCBỘ

Sau bài học này, em sẽ:
Xác định được vị trí địa lí, một số địa danh tiêu biểu (ví dụ: dãy núi Hoàng Liên Sơn, đỉnh Phan-xi-păng,
cao nguyên Mộc Châu,...) của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ trên bản đồ hoặc lược đồ.
Quan sát lược đồ, tranh ảnh, mô tả được một trong những đặc điểm thiên nhiên (ví dụ: địa hình, khí hậu,
sông ngòi,...) của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.
Nêu được một cách đơn giản ảnh hưởng của địa hình, khí hậu, sông ngòi đối với đời sống và sản xuất của
người dân ở vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.
Đưa ra được một số biện pháp bảo vệ thiên nhiên và phòng, chống thiên tai ở vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.

4XDQ ViW KuQK  HP Km\ WUҧ OӡL
FiFFkXKӓL
±&ӝWPӕF[iFÿӏQKÿӝFDRFӫDÿӍQK
Q~LQjR"
±ĈӍQKQ~LQj\QҵPӣYQJQjRFӫD
QѭӟFWD"1rXQKӳQJKLӇXELӃWFӫD
HPYӅYQJÿҩWÿy

Hình 1. Cột mốc trên đỉnh Phan-xi-păng (Fansipan)

1.Vịtríịalí

?
ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWKuQKHPKm\[iFÿӏQKYӏWUtFӫDYQJ7UXQJGXYj
PLӅQQ~L%ҳF%ӝWUrQOѭӧFÿӗ

18

7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝOjYQJOmQKWKәQҵPӣSKtDEҳFFӫDÿҩWQѭӟF
9QJQj\NK{QJFKӍFySKҫQÿҩWOLӅQUӝQJOӟQPjFzQFyFҧYQJELӇQJLjX
WLӅPQăQJӣSKtDÿ{QJQDP

Hình 2. Lược đồ địa hình và một số khoáng sản vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ

Cột cờ Lũng Cú được xây dựng trên
đỉnh núi Rồng thuộc xã Lũng Cú,
huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang;
nằm ở địa đầu Tổ quốc. Trên đỉnh cột
là Quốc kì Việt Nam rộng 54 m2,
tượng trưng cho 54 dân tộc của
nước ta.

Hình 3. Cột cờ Lũng Cú (tỉnh Hà Giang)
19

2.Đặciểmthiênnhiên
a) Địa hình

?
ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWFiFKuQKHPKm\
±;iFÿӏQKWUrQOѭӧFÿӗGm\Q~L+RjQJ/LrQ6ѫQÿӍQK3KDQ[LSăQJYjFDRQJX\rQ
0ӝF&KkX
±0{WҧÿһFÿLӇPFKtQKFӫDÿӏDKuQKӣYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ

9QJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝFyÿӏDKuQKFKӫ\ӃXOjÿӗLQ~L7ҥLÿk\Fy
QKLӅXGm\Q~LOӟQWURQJÿy+RjQJ/LrQ6ѫQOjGm\Q~LFDRYjÿӗVӝQKҩWQѭӟFWD
ÿӍQKFDRQKҩWOj3KDQ[LSăQJP
7URQJYQJFzQFyPӝWVӕFDRQJX\rQYjYQJÿӗLWKҩS&iFÿӗLFyÿһFÿLӇP
ÿӍQKWUzQVѭӡQWKRҧLQҵPӣQѫLFKX\ӇQWLӃSJLӳDYQJQ~LYjÿӗQJEҵQJÿѭӧF
JӑLOjYQJWUXQJGX

Hình 4. Một phần dãy Hoàng Liên Sơn (tỉnh Lào Cai)

Hình 5. Vùng trung du (tỉnh Phú Thọ)

b) Khí hậu

?

ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWKuQKHPKm\QrXÿһFÿLӇPQәLEұWFӫDNKtKұX
YQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ

9QJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ
FyNKtKұXQKLӋWÿӟLҭPJLyPDYӟL
PD ÿ{QJ OҥQK QKҩW Fҧ QѭӟF .Kt
KұXFӫDYQJFNJQJFKӏXҧQKKѭӣQJ
VkXVҳFEӣLÿӝFDRÿӏDKuQKӢFiF
YQJ Q~L FDR QKLӋW ÿӝ Kҥ WKҩS YjR
FiFWKiQJPDÿ{QJÿ{LNKLFyWX\ӃW
UѫLWKӏ[m6D3D±WӍQK/jR&DLÿӍQK
Q~L0үX6ѫQ±WӍQK/ҥQJ6ѫQ«
20

Hình 6. Tuyết rơi ở thị xã Sa Pa (tỉnh Lào Cai)
vào mùa đông năm 2016

c) Sông ngòi

?

ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWKuQKHPKm\
±;iFÿӏQKWUrQOѭӧFÿӗFiFV{QJOӟQӣYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ
±1rXÿһFÿLӇPFKtQKFӫDV{QJQJzLӣYQJ

9QJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝFyQKLӅXV{QJOӟQQKѭV{QJ+ӗQJV{QJ
ĈjV{QJ&Kҧ\V{QJ/{V{QJ*kP&iFV{QJWURQJYQJQKLӅXWKiFJKӅQK
FyNKҧQăQJSKiWWULӇQWKXӹÿLӋQ

Hình 7. Đoạn sông Đà chảy qua tỉnh Sơn La

Hình 8. Đoạn sông Gâm chảy qua tỉnh Tuyên Quang

d) Khoáng sản

?
ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWKuQKHPKm\NӇWrQ
Yj [iF ÿӏQK WUrQ OѭӧF ÿӗ PӝW Vӕ NKRiQJ VҧQ
FKtQKӣYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ

7UXQJ GX Yj PLӅQ Q~L %ҳF %ӝ Fy WjL QJX\rQ
NKRiQJ VҧQ SKRQJ SK~ EұF QKҩW QѭӟF WD &iF
NKRiQJ VҧQ FKtQK Oj WKDQ VҳW DSDWtW DSDWLWH
ÿiY{L«

Loại đất chính của vùng Trung du và
miền núi Bắc Bộ là đất đỏ vàng,
thích hợp trồng nhiều loại cây ăn
quả và cây công nghiệp.
Vùng biển ở phía đông nam có nhiều
vịnh đẹp, nhiều bãi tôm, bãi cá lớn.

3.Ảnhhưởngcủacáciềukiệntựnhiênốivớisảnxuấtvàờisống

?

ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWFiFKuQKWӯÿӃQHPKm\FKRELӃWÿLӅXNLӋQWӵ
QKLrQFyҧQKKѭӣQJQKѭWKӃQjRÿӕLYӟLÿӡLVӕQJYjVҧQ[XҩWӣYQJ7UXQJGX
YjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ

21

ĈLӅXNLӋQWӵQKLrQFӫDYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝWҥRWKXұQOӧLÿӇ
SKiWWULӇQQKLӅXQJjQKNLQKWӃF{QJQJKLӋSNKDLWKiFYjFKӃELӃQNKRiQJVҧQ
WKXӹÿLӋQWUӗQJYjFKӃELӃQFk\F{QJQJKLӋSFk\ăQTXҧGѭӧFOLӋX«YjGXOӏFK
7X\QKLrQQJѭӡLGkQWURQJYQJFNJQJJһSPӝWVӕNKyNKăQWURQJVLQKKRҥW
YjVҧQ[XҩWGRÿӏDKuQKEӏFKLDFҳWWKLrQWDLONJTXpWVҥWOӣÿҩWVѭѫQJPXӕL
UpWÿұPUpWKҥL

Hình 9. Khai thác quặng sắt (tỉnh Thái Nguyên)

Hình 10. Đập thuỷ điện Sơn La trên sông Đà (tỉnh Sơn La)

Hình 11. Thu hoạch chè (tỉnh Phú Thọ)

Hình 12. Một góc vịnh Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh)

Hình 13. Lũ quét và sạt lở đất ở tỉnh Lai Châu năm 2018

Hình 14. Băng giá ở tỉnh Lào Cai năm 2020

22

4.Biệnphápbảovệthiênnhiênvàphòng,chốngthiêntai

?

'ӵDYjRNLӃQWKӭFÿmKӑFHPKm\NӇWrQPӝWVӕWKLrQWDLWKѭӡQJ[ҧ\UDӣ
YQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ
ĈӑFWK{QJWLQYjVѫÿӗKuQKHPKm\QrXPӝWVӕELӋQSKiSJySSKҫQEҧR
YӋWKLrQQKLrQYjSKzQJFKӕQJWKLrQWDL

7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝOjYQJFKӏXQKLӅXҧQKKѭӣQJFӫDFiFWKLrQWDL
Jk\WKLӋWKҥLYӅQJѭӡLYjWjLVҧQ9uYұ\FҫQWKӵFKLӋQFiFELӋQSKiSÿӇEҧRYӋ
WKLrQQKLrQYjSKzQJFKӕQJWKLrQWDL
%LӋQSKiS

7UӗQJUӯQJ
YjEҧRYӋ
UӯQJ

;k\GӵQJ
FiFF{QJWUuQK
WKXӹOӧL

'LFKX\ӇQ
QJѭӡLGkQ
NKӓLQѫLFy
QJX\Fѫ
[ҧ\UD
WKLrQWDL

6ӱGөQJWLӃW
NLӋPYj
KLӋXTXҧ
WjLQJX\rQ
WKLrQQKLrQ

*LiRGөFê
WKӭFEҧRYӋ
WjLQJX\rQ
WKLrQQKLrQYj
SKzQJFKӕQJ
WKLrQWDL

Hình 15. Sơ đồ một số biện pháp bảo vệ thiên nhiên và phòng, chống thiên tai ở vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ

+m\FKRELӃWWURQJFiFFkXVDXFkXQjRÿ~QJFkXQjRVDL
D9QJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝWLӃSJLiSYӟLKDLTXӕFJLDOj/jRYj
&DPSXFKLD&DPERGLD
E9QJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝFyNKtKұXQKLӋWÿӟLҭPJLyPDYӟL
PDÿ{QJOҥQKQKҩWFҧQѭӟF
F9QJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝFyQKLӅXV{QJOӟQWKXұQOӧLFKRSKiW
WULӇQWKXӹÿLӋQ
G9QJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝOjQѫLJLjXWjLQJX\rQNKRiQJVҧQEұF
QKҩWFҧQѭӟF

1ӃXÿLGXOӏFKӣWKӏ[m6D3DHPVӁFKӑQÿLYjRPDQjRWURQJQăP"9uVDR"
23

BÀI

5

DÂNCƯVÀHOẠTĐỘNGSẢNXUẤT
ỞVÙNGTRUNGDUVÀMIỀNNÚIBẮCBỘ

Sau bài học này, em sẽ:
Kể được tên một số dân tộc sinh sống ở vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.
Nhận xét được một cách đơn giản về sự phân bố dân cư ở Trung du và miền núi Bắc Bộ thông qua lược đồ
phân bố dân cư.
Kể được một số cách thức khai thác tự nhiên (ví dụ: làm ruộng bậc thang, xây dựng các công trình thuỷ điện,
khai thác khoáng sản,...).

7KLrQQKLrQFӫDYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝFyQKLӅXQpWÿһF
VҳFJySSKҫQWҥRQrQVӵNKiFELӋWYӅÿӡLVӕQJYjKRҥWÿӝQJVҧQ[XҩWFӫDQJѭӡL
GkQWURQJYQJ
+m\QrXQKӳQJKLӇXELӃWFӫDHPYӅFRQQJѭӡLYjKRҥWÿӝQJVҧQ[XҩWӣ
YQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ.

1.Dâncư

?

ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWFiFKuQKHPKm\NӇWrQPӝWVӕGkQWӝFVLQK
VӕQJӣYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ
ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWKuQKHPKm\
±&KRELӃWQKӳQJWӍQKQjRFyPұWÿӝGkQVӕGѭӟLQJѭӡLNPð
±&KRELӃWQKӳQJWӍQKQjRFyPұWÿӝGkQVӕWUrQQJѭӡLNPð
±1KұQ[pWYӅVӵSKkQEӕGkQFѭӣYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ

9QJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝFyVӕGkQKѫQWULӋXQJѭӡLQăP
Ĉk\OjQѫLVLQKVӕQJFӫDPӝWVӕGkQWӝFQKѭ0ѭӡQJ7KiL'DR0{QJ7j\1QJ
.LQK«0ӛLGkQWӝFFyWLӃQJQyLWұSTXiQVLQKKRҥWYjWUDQJSKөFWUX\ӅQWKӕQJ
ULrQJWҥRQrQVӵÿDGҥQJYӅYăQKRiFӫDYQJ

24

Hình 1. Người Mông

Hình 2. Người Tày

7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝFyGLӋQWtFKUӝQJQKѭQJtWGkQQrQÿk\OjYQJ
GkQFѭWKѭDWKӟW'kQFѭWURQJYQJSKkQEӕNK{QJÿӗQJÿӅXJLӳDFiFWӍQK
JLӳDNKXYӵFPLӅQQ~LYjNKXYӵFWUXQJGX

Hình 3. Lược đồ mật độ dân số theo tỉnh vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ năm 2020

2.Mộtsốcáchthứckhaitháctựnhiên
a) Làm ruộng bậc thang

?
ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWKuQKHPKm\FKRELӃWYDLWUzFӫDUXӝQJEұFWKDQJ
ÿӕLYӟLÿӡLVӕQJYjVҧQ[XҩWFӫDQJѭӡLGkQNKXYӵFPLӅQQ~L%ҳF%ӝ

25

ĈӇFyWKӇWUӗQJO~DQѭӟFWUrQÿҩWGӕFQJѭӡLGkQӣNKXYӵFPLӅQQ~Lÿm[ҿ
VѭӡQQ~LWKjQKQKӳQJEұFSKҷQJJӑLOjUXӝQJEұFWKDQJ
/jP UXӝQJ EұF WKDQJ NK{QJ FKӍ JL~S QJѭӡL GkQ ÿҧP EҧR QJXӗQ OѭѫQJ
WKӵFPjFzQKҥQFKӃWuQKWUҥQJSKiUӯQJOjPQѭѫQJUү\ĈӗQJWKӡLYҿÿҽS
FӫDFiFNKXUXӝQJEұFWKDQJÿmWKXK~WQKLӅXGXNKiFKJySSKҫQWK~Fÿҭ\
KRҥWÿӝQJGXOӏFKFKRYQJ

Ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải
(Yên Bái), Hoàng Su Phì (Hà Giang),
Sa Pa (Lào Cai) đã được công nhận là
danh thắng quốc gia và trở thành
địa điểm du lịch nổi tiếng.
Hình 4. Ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải
(tỉnh Yên Bái)
b) Xây dựng các công trình thuỷ điện

?

ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWFiFKuQKHPKm\NӇWrQYj[iFÿӏQKWUrQOѭӧF
ÿӗPӝWVӕQKjPi\WKXӹÿLӋQӣYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ

6{QJ QJzL ӣ YQJ 7UXQJ GX Yj
PLӅQQ~L%ҳF%ӝFyWLӅPQăQJOӟQÿӇ
SKiW WULӇQ WKXӹ ÿLӋQ 1KLӅX QKj Pi\
WKXӹ ÿLӋQ ÿm ÿѭӧF [k\ GӵQJ FXQJ
FҩS ÿLӋQ SKөF Yө FKR VLQK KRҥW Yj
VҧQ[XҩWÿӗQJWKӡLJLҧPONJFKRYQJ
ÿӗQJEҵQJ
c) Khai thác khoáng sản

Hình 5. Nhà máy thuỷ điện Thác Bà
trên sông Chảy (tỉnh Yên Bái)

?

ĈӑFWK{QJWLQYjTXDQViWKuQKHPKm\
±;iFÿӏQKWUrQOѭӧFÿӗPӝWVӕPӓNKRiQJVҧQӣYQJ7UXQJGXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝ
±.ӇWrQPӝWVӕVҧQSKҭPFyQJXӗQJӕFWӯNKRiQJVҧQFӫDYQJ7UXQJGXYj
PLӅQQ~L%ҳF%ӝ

.KDLWKiFNKRiQJVҧQOjKRҥWÿӝQJNLQKWӃTXDQWUӑQJFӫDYQJ7UXQJGXYj
PLӅQQ~L%ҳF%ӝ
26

.KRiQJVҧQNKDLWKiFÿѭӧFGQJOjPQJX\rQOLӋXYjQKLrQOLӋXFKRQKLӅX
QJjQKF{QJQJKLӋSWKDQFKRVҧQ[XҩWÿLӋQFiFNKRiQJVҧQNLPORҥLÿӇOX\ӋQNLP
DSDWtWÿӇVҧQ[XҩWSKkQOkQÿiY{LOjPYұWOLӋX[k\GӵQJ«.KRiQJVҧQÿѭӧF
NKDLWKiFӣFiFPӓVDXÿyYұQFKX\ӇQÿӃQQKjPi\ÿӇFKӃELӃQ

Hình 6. Lược đồ một số nhà máy thuỷ điện và mỏ khoáng sản ở vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ

9ӁVѫÿӗWѭGX\WKӇKLӋQPӝWVӕFiFKWKӭFNKDLWKiFWӵQKLrQӣYQJ7UXQJ
GXYjPLӅQQ~L%ҳF%ӝYDLWUzSKkQEӕ

6